عدالت آموزشی،نئولیبرالیسم و انتخاب وزیر آموزش و پرورش
✍️عباس کاظمی
قائم مقام دبیرکل سازمان معلمان ایران

🔴نظام سیاسی نئولیبرالیسم،به ظاهر بر کوچک کردن دولت وکاهش هزینه های آن تاکید دارد،اما واقعیت آن در عمل تحمیل هزینه ها بر گرده مردم و افزایش حداکثری سود بخش خصوصی و انباشت سرمایه تاکید دارد، و در عرصه آموزش و بهداشت، بی توجه به وضعیت اقشار محروم،در عمل عدم عدالت اجتماعی،تبعیض وکالایی سازی وشکاف طبقاتی به نفع طبقات دارا را شکل می دهد.
🔴با مسلط شدن سیاست های نئولیبرالیسم در همه حوزه ها،از ابتدای دهه۱۹۸۰ آموزش و پرورش نیز مانند سایر حوزه های اجتماعی دستخوش تغییر و تحولات وسیعی شد.
با مصوبات قوانین متعدد در راستای به کارگیری نظام نئولیبرالیسم،نقش دولت در تامین هزینه های آموزشی در چند دهه اخیر بشدت کاهش یافت،سهم آموزش از هزینه های دولت از ۱۹درصددر سال۱۳۷۰به ۱۰درصد درسال۱۳۹۸کاهش یافت،با اجرای سیاست های تعدیل ساختاری و تصویب قوانین مدارس غیر انتفاعی در سه دهه اخیر تعداد مدارس غیر انتفاعی به بیش از ۶۴ برابر رسید،وجود مدارس متعدد بالغ بر بیست نوع مدرسه غیر انتفاعی و رشد مدارس خاص مانند شاهد ،هئیت امنایی،نمونه و تیزهوشان و… سبب ایجاد نوعی خصوصی سازی شد که پیامدهایی مانند:نابرابری آموزشی،کالایی سازی آموزش و افت تحصیلی داشته.
علیرغم اصل سی ام قانون اساسی مبنی بر آموزش رایگان تا پایان دوره متوسطه، در سال۱۳۶۷ قانون تاسیس مدارس غیر انتفاعی تصویب شد.
🔴تحولات نئوِلیبرالی در آموزش ایران را می توان در چند قسمت مشاهده نمود:
۱-کاهش نقش دولت در تامین هزینه های آموزش:
سهم بودجه آموزش از تولید ناخالص ملی ۳/۵درصد است،در حالی که متوسط جهانی آن۵ درصد است.
سهم بودجه آموزش وپرورش از بودجه دولت کمتر از ۱۰ درصد است،در حالی که میانگین جهانی بالای ۱۴ درصد است.
۲-رشد مدارس غیر انتفاعی:
نسبت مدارس غیر دولتی به کل مدارس در سال۱۳۶۹،بیست وپنج صدم درصد بوده،در سال۱۳۹۸به۱۶/۲ درصد رسیده،یعنی ۶۴ برابرشده،درسال۱۳۹۵ به دوازده هزار ۹۵۵ رسیده و درسال۱۴۰۱ به ۱۶۷۰۰رسیده به نقل از سالنامه های آماری وزارت آموزش و پرورش.
۳-تنوع مدارس مختلف غیر انتفاعی و رشد مدارس خاص(انتخاب مدرسه):
انتخاب مدرسه یکی از ایده های اصلی نئولیبرالیسم است که فریدمن مطرح کرده.
به نقل از مرکز پژوهش های مجلس سال۱۳۹۵،
هفت مرجع تصمیم گیری بالغ بر بیست گونه مدرسه پدیده
آورده اند.
رشد مدارس خاص مانند شاهد ،هیئت امنایی،نمونه، تیز هوشان و…… ‌
۴-قوانین حامی سیاست های نئولیبرالیسم در آموزش:
درسال ۱۳۶۷قانون تاسیس مدارس غیر انتفاعی توسط مجلس تصویب شد، اساسنامه سازمان مدارس غیر دولتی و توسعه مشارکت مردمی در هیئت وزیران سال های۸۷ و ۸۸ و ۹۵، تصویب و تکمیل شد.درماده ۳در برنامه اول بخش د، در برنامه دوم،ماده۱۴۹ در برنامه سوم،ماده۱۳۶ در برنامه چهارم،ماده۲۵ در برنامه ششم،مجوز فعالیت مدارس امنایی در شورای عالی آموزش و پرورش و سند تحول بنیادین ،همگی بر گسترش و حمایت از مدارس غیر دولتی تاکید دارند.
🔴در سال ۱۴۰۱ طبق آماردر پنج گروه آموزشی سهم مدارس در رتبه های کنکور زیر سه هزار بشرح زیر بوده:
استعدادهای درخشان ۳۷/۸۵ درصد،نمونه دولتی ۲۲/۱۸ درصد غیر دولتی۱۹/۷۹درصد
دولتی عادی۱۲/۳۸درصد شاهد ۵/۶درصد.
طبق آمار رسمی‌ سال۱۳۹۸ از مجموع ۱۰۷ هزار مدرسه ۱۶۷۰۰ مدرسه ،بیش از ۱۶ درصد غیر انتفاعی و غیر دولتی بوده اند.
۱۰۷۰۰۰-۱۶۷۰۰=۹۰۳۰۰ نود هزار و سیصد مدرسه سهم شان از قبولی های کنکور رتبه زیر سه هزار فقط ۱۲/۳۸ درصد بوده، این وضعیت عملا ومحسوس تبعیض و بی عدالتی آموزشی را به نمایش می گذارد
آمار ها بخوبی کالایی سازی و بازاری سازی آموزش و تبعیض و رشد نابرابری و افت تحصیلی وبی توجهی به مدارس دولتی را نشان می دهند.
✅جناب آقای رئیس جمهور محترم،وزیری که باور به سیاست های نئولیبرالیسم دارد وسیاست گذاری های تاکنونی را دنبال می کند. نمی تواند،شعارهای رفع تبعیض و عدالت آموزشی و اجتماعی شما را تحقق بخشید و در بر همان پاشنه خواهد چرخید.